Offroad tutkunları olarak doğayla iç içe olmayı, sınırlarımızı zorlamayı çok seviyoruz. Ancak arazinin kuralları bazen sert olabiliyor ve en tecrübeli sürücülerin bile başına araç devrilmesi veya yan yatması gibi durumlar gelebiliyor. Eğer yanınızda sizi çekecek başka bir araç yoksa ve medeniyetten uzaktaysanız, o an tek çareniz kendi kendinizi kurtarmak, yani self-recovery yapmaktır. Bu durumu paniksiz ve güvenli bir şekilde nasıl atlatabileceğinizi en sade haliyle anlatmak istiyorum.
Araç devrildiği an yapacağınız en önemli şey sakin kalmaktır. Panik yapmak size sadece zaman kaybettirir ve hata yaptırır. İlk iş olarak hemen kontağı kapatmalısınız. Motorun o açıda çalışmaya devam etmesi hem motora ciddi zararlar verir hem de olası bir yakıt sızıntısında yangın çıkarma riski taşır. Kendinizin ve araçtaki diğer kişilerin iyi olduğundan emin olduktan sonra, aracın dengesini bozmadan yavaşça dışarı çıkın. Uçurum kenarı gibi riskli bir yerdeyseniz ani hareketlerden kaçının; kapılar sıkıştıysa camları veya sunroof'u kullanabilirsiniz.
Dışarı sağ salim çıktığınızda derin bir nefes alın ve durumu sakince inceleyin. Aracınızın altından yağ, yakıt veya hidrolik sızıp sızmadığına bakın. Eğer yangın gibi bir tehlike seziyorsanız hemen akü kutup başlarını sökerek elektriği kesin. Sonrasında bir kurtarma planı yapmak için çevrenizi kolaçan edin. Aracınızı düzeltebilmek için vincinizi bağlayabileceğiniz sağlam bir ağaç veya yerinden oynamayacak büyük bir kaya bulmanız gerekecek.
Aracı tekerleklerinin üzerine geri alırken temel mantık, aracı yerde sürüklemek değil, devrildiği yönün tersine doğru havaya kaldırarak döndürmektir. Kendi vincinizle bunu yapabilmek için biraz makara sistemlerinden faydalanmanız gerekir. Vinç halatınızı sağlam bir ağaca bağladığınız makaradan geçirip, ucunu aracınızın o an havada kalan kısmına (örneğin sağlam bir şasi noktasına veya tavan taşıyıcılarına) bağlamalısınız. Böylece vinç halatı sardıkça araç sürüklenmek yerine yukarı doğru kalkıp kendi ekseni etrafında dönecektir. Araç tekerlekleri üzerine pat diye düşüp hızını alamayarak diğer tarafa tekrar devrilmesin diye, yerle temas eden tekerleklerin önüne taş veya topraktan küçük bir set (takoz) yapmayı kesinlikle unutmayın.
Elbette bunları yapabilmek için aracınızda her zaman makara, dayanıklı çekme sapanları, kilit vazifesi gören u-mapalar ve ağaçlara zarar vermemek için ağaç koruyucu kayışlar bulunmalıdır. Ağaç olmayan açık arazilerde veya kumluk alanlarda ise yere saplanarak size tutunma noktası sağlayan yer çapaları en büyük kurtarıcınız olacaktır.
Aracınızı başarıyla dört tekerlek üzerine indirdiğinizde işiniz bitmiyor; sakın hemen direksiyona geçip heyecanla marşa basmayın. Araç ters durduğu için motorun yanma odalarına motor yağı dolmuş olabilir. İçerisi yağ doluyken motoru çalıştırırsanız araç sıvı kilitlenmesi yaşar, piston kollarını eğer ve motora geri dönüşü çok zor olan ciddi bir hasar verirsiniz. Bunu önlemek için benzinli araçlarda bujileri, dizellerde ise ısıtma bujilerini sökerek birkaç kez kısa kısa marşa basın. İçeri dolan yağ bu sayede buji deliklerinden dışarı atılacaktır.
Son olarak motor yağı, su ve fren hidroliği seviyelerini kontrol edip dökülenlerin yerine ekleme yaptıktan sonra aracınızı çalıştırın. Hemen hareket etmeyin, bir süre rölantide çalışsın. Egzozda kalan yağ yanarken mavi veya beyaz duman atması oldukça normaldir, endişelenmeyin. Motorun sesini dinleyip, hararetine bakıp her şeyin yolunda olduğundan emin olduktan sonra güvenle evinize doğru yola koyulabilirsiniz. Doğada kendi başınayken aracı kurtarmak zorlu bir tecrübedir ama doğru bilgi, sağlam ekipman ve soğukkanlılıkla aşılamayacak hiçbir engel yoktur.
Araç devrildiği an yapacağınız en önemli şey sakin kalmaktır. Panik yapmak size sadece zaman kaybettirir ve hata yaptırır. İlk iş olarak hemen kontağı kapatmalısınız. Motorun o açıda çalışmaya devam etmesi hem motora ciddi zararlar verir hem de olası bir yakıt sızıntısında yangın çıkarma riski taşır. Kendinizin ve araçtaki diğer kişilerin iyi olduğundan emin olduktan sonra, aracın dengesini bozmadan yavaşça dışarı çıkın. Uçurum kenarı gibi riskli bir yerdeyseniz ani hareketlerden kaçının; kapılar sıkıştıysa camları veya sunroof'u kullanabilirsiniz.
Dışarı sağ salim çıktığınızda derin bir nefes alın ve durumu sakince inceleyin. Aracınızın altından yağ, yakıt veya hidrolik sızıp sızmadığına bakın. Eğer yangın gibi bir tehlike seziyorsanız hemen akü kutup başlarını sökerek elektriği kesin. Sonrasında bir kurtarma planı yapmak için çevrenizi kolaçan edin. Aracınızı düzeltebilmek için vincinizi bağlayabileceğiniz sağlam bir ağaç veya yerinden oynamayacak büyük bir kaya bulmanız gerekecek.
Aracı tekerleklerinin üzerine geri alırken temel mantık, aracı yerde sürüklemek değil, devrildiği yönün tersine doğru havaya kaldırarak döndürmektir. Kendi vincinizle bunu yapabilmek için biraz makara sistemlerinden faydalanmanız gerekir. Vinç halatınızı sağlam bir ağaca bağladığınız makaradan geçirip, ucunu aracınızın o an havada kalan kısmına (örneğin sağlam bir şasi noktasına veya tavan taşıyıcılarına) bağlamalısınız. Böylece vinç halatı sardıkça araç sürüklenmek yerine yukarı doğru kalkıp kendi ekseni etrafında dönecektir. Araç tekerlekleri üzerine pat diye düşüp hızını alamayarak diğer tarafa tekrar devrilmesin diye, yerle temas eden tekerleklerin önüne taş veya topraktan küçük bir set (takoz) yapmayı kesinlikle unutmayın.
Elbette bunları yapabilmek için aracınızda her zaman makara, dayanıklı çekme sapanları, kilit vazifesi gören u-mapalar ve ağaçlara zarar vermemek için ağaç koruyucu kayışlar bulunmalıdır. Ağaç olmayan açık arazilerde veya kumluk alanlarda ise yere saplanarak size tutunma noktası sağlayan yer çapaları en büyük kurtarıcınız olacaktır.
Aracınızı başarıyla dört tekerlek üzerine indirdiğinizde işiniz bitmiyor; sakın hemen direksiyona geçip heyecanla marşa basmayın. Araç ters durduğu için motorun yanma odalarına motor yağı dolmuş olabilir. İçerisi yağ doluyken motoru çalıştırırsanız araç sıvı kilitlenmesi yaşar, piston kollarını eğer ve motora geri dönüşü çok zor olan ciddi bir hasar verirsiniz. Bunu önlemek için benzinli araçlarda bujileri, dizellerde ise ısıtma bujilerini sökerek birkaç kez kısa kısa marşa basın. İçeri dolan yağ bu sayede buji deliklerinden dışarı atılacaktır.
Son olarak motor yağı, su ve fren hidroliği seviyelerini kontrol edip dökülenlerin yerine ekleme yaptıktan sonra aracınızı çalıştırın. Hemen hareket etmeyin, bir süre rölantide çalışsın. Egzozda kalan yağ yanarken mavi veya beyaz duman atması oldukça normaldir, endişelenmeyin. Motorun sesini dinleyip, hararetine bakıp her şeyin yolunda olduğundan emin olduktan sonra güvenle evinize doğru yola koyulabilirsiniz. Doğada kendi başınayken aracı kurtarmak zorlu bir tecrübedir ama doğru bilgi, sağlam ekipman ve soğukkanlılıkla aşılamayacak hiçbir engel yoktur.
